
Ўзбекистон ва Италия ўртасидаги икки томонлама муносабатлар ҳолати таҳлили уларнинг жадал ривожланиб бораётганинидан далолат беради. Маълумки, 1992 йилнинг 10 январида Италия Ўзбекистон Республикасининг мустақиллигини тан олди ва 1992 йилнинг 24 мартида дипломатик муносабатлар ўрнатилди. 1992 йил сентябр ойидан бошлаб Тошкентда Италия элчихонаси фаолият юритиб келмоқда. 1998 йил январ ойидан бошлаб эса Римда Ўзбекистон дипломатик ваколатхонаси фаолият юритмоқда. Ҳамкорликнинг шартномавий-ҳуқуқий базаси 22 та ҳужжат (1 та давлатлараро шартнома, 10 та ҳукуматлараро битим, 3 та идоралараро шартнома ва 8 та бошқа) дан иборат.
Икки мамлакат ташқи ишлар вазирликлари ўртасида мунтазам сиёсий маслаҳатлашувлар ўтказилмоқда. 2021 йилнинг 8 декабр куни Тошкентда «Италия – Марказий Осиё» шаклидаги иккинчи вазирлар конференцияси бўлиб ўтди. 2005 йилда Италия парламенти ташаббуси билан Италия–Ўзбекистон Дўстлик ва ҳамкорлик Ассоциацияси ташкил этилди. 2011 йил 22 декабрдан бошлаб Олий мажлисда «Ўзбекистон–Италия» парламентлараро ҳамкорлик гуруҳи фаолият юритмоқда.
Икки мамлакат ўртасидаги савдо жадал ўсишни кўрсатмоқда. Шундай қилиб, агар 2017 йилда товар айланмаси 179,7 млн. АҚШ долларини ташкил этган бўлса, 2021 йилда бу кўрсаткич 429,8 млн. АҚШ долларни ташкил этди. Ундан 39, 7 млн. AҚШ доллар экспорт қилинди, импорт 390,1 ва Сальдо -218,8 млн. AҚШ долларини ташкил этди. Экспорт таркибига асосан, мато ва иплар, пахта ва қуритилган мевалар хизматлари киради. Импорт номенклатураси механик ва электр жиҳозлари, автомобил қисмлари, пластмасса буюмлари, фармацевтика ва тўқимачилик маҳсулотлари, шунингдек қурилиш материалларидан иборат. Ўзбекистонда Италия капитали иштирокида 50 та корхона фаолият кўрсатмоқда, улардан 14 тасида Италия капитали 100 фоизни ташкил этади. Aсосий фаолият соҳалари – алкоголсиз ичимликлар, шароб, шиша фурнитура, парфюмерия маҳсулотлари, музқаймоқ, трикотаж маҳсулотлари, халқ истеъмоли моллари, пахта чиқиндиларини қайта ишлаш, савдо ва савдо-воситачилик хизматларидир.
Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги қошида 7 та Италия компаниясининг ваколатхоналари, шунингдек, «Италия-Ўзбекистон» савдо палатаси аккредитациядан ўтган.
Маданий-гуманитар соҳадаги ҳамкорлик 1997 йилда имзоланган маданий ва илмий ҳамкорлик тўғрисидаги ҳукуматлараро битим асосида амалга оширилади. 1998 йил 15 сентябрдан Тошкентда «Ўзбекистон–Италия» Дўстлик жамияти фаолият кўрсатмоқда. 2009 йил 27 апрелдан Тошкент шаҳрида Турин Политехника университети фаолият кўрсатмоқда. 2014 йил декабр ойида Италияда кураш миллий ассоциациясининг ташкил этилиши ва 2015 йилнинг апрел ойида ўтказилган биринчи конференциясини ўтказиш спорт соҳасида муҳим воқеа бўлди. Самарқанддаги «Шарқ тароналари» халқаро мусиқа фестивалида Италия вакиллари мунтазам иштирок этиб келмоқда. 2019 йил 25 март куни 2019-2021 йилларга мўлжалланган ҳукуматлараро Маданий ҳамкорлик дастури имзоланган бўлиб, унда таълим соҳасидаги ҳамкорликни янада ривожлантириш, жумладан, талабалар ва абитуриентларнинг грантлардан ўзаро фойдаланиши, шунингдек, туризм, маданият ва санъат, спорт, археология, маданий мерос объектларини реставрация қилиш, сақлаш ва муҳофаза қилиш соҳасида мунтазам алмашинувлар ва архивлар, кутубхоналар ва нашриётлар ўртасида алоқаларни ўрнатиш кўзда тутилган.
Икки томонлама муносабатларнинг ҳолати Ўзбекистон–Италия муносабатларини янада ривожлантириш истиқболларига ишонч билан қараш имконини беради. Шу муносабат билан, Италия билан икки томонлама муносабатларни янада ривожлантиришнинг локомотиви иқтисодий дипломатия – товар айирбошлаш ва тўғридан-тўғри инвестицияларни кўпайтириш, импорт ва экспортнинг янги сегментларини ўзлаштириш, шунингдек, салбий савдо сальдоси даражасини пасайтириши мумкин. Оммавий дипломатия – маданий-гуманитар алмашинув ва Ўзбекистоннинг Италияда қулай қиёфасини янада мустаҳкамлаш муҳим аҳамиятга эга.
Шу муносабат билан, хусусан, ички бозорда сотиш учун қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқариш, йиғиш, саралаш, сақлаш, қайта ишлаш ва қадоқлашнинг бутун даврини қамраб олган илғор Италия технологиялари ва янгиланишни Ўзбекистонга жалб этишга ва экспортга йўналтиришга эътибор қаратиш мумкин.
Шунингдек, Ўзбекистонда Италия асбоб-ускуналари ва технологияларининг алоҳида компонентларини ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштириш ҳам қизиқиш уйғотмоқда. Бу ускуналар нархини пасайтириш ва унинг ўзбек компаниялари учун мавжудлигини ошириш, шунингдек қўшни мамлакатларга экспорт қилиш имконини беради. Савдо-иқтисодий ҳамкорликнинг яна бир муҳим жиҳати ўзбек пахтасини қайта ишлаш ва унинг асосида экспортга юқори сифатли тўқимачилик маҳсулотлари ишлаб чиқариш учун Италия брендларини жалб этишдан иборат.
Шу билан бирга, Ўзбекистон ва Италия ўртасида ривожланиш ва иқтисодий, сиёсий ҳамкорлик бўйича «ақл марказлари» ўртасидаги алоқаларнинг фаоллашиши Ўзбекистон ва Италия ўртасидаги икки томонлама муносабатларни янада чуқурлаштириш учун «ғоялар генератори» бўлиши мумкин.
Нилуфар НОДИРХОНОВА,
«Тараққиёт стратегияси» маркази
Бўлим бошлиғи