• О'zbek

Uzbekistan2030.uz

"TARAQQIYOT STRATEGIYASI"
  MARKAZI
OʻZBEKISTONDA KORRUPSIYAGA QARSHI KURASHISH UZLUKSIZ JARAYONDIR
20252 | 10 Sen. 2024 y.

Nilufar Doniyorxoʻjayeva
“Taraqqiyot strategiyasi” markazi boʻlimi boshligʻi

 

Yangi Oʻzbekiston soʻnggi yillarda keng koʻlamli oʻzgarishlar davrini boshdan kechirmoqda. Mamlakatda korrupsiyaga qarshi kurashish, ishbilarmonlik muhitini va mehnat sharoitlarini yaxshilash, sud-huquq tizimini isloh qilish, inson huquqlarini himoya qilish, maʼmuriy hamda davlat boshqaruvi samaradorligini oshirishga qaratilgan yirik islohotlar amalga oshirildi.

Bu islohotlarning markazida mustahkam qonunlar va strategik rejalar bilan takomillashtirilgan korrupsiyaga qarshi keng qamrovli dastur turibdi. Islohotlar turli sohalarga qaratilgan boʻlib, davlat boshqaruvini takomillashtirish, sifatli davlat xizmatlari va axborotdan foydalanishni taʼminlash, sud-huquq tizimini modernizatsiya qilishga alohida eʼtibor qaratilmoqda. Soʻnggi yillarda Oʻzbekiston oʻz xalqining davlat va xususiy sektor rahbarlarining shaffof va axloqiy ish olib borayotganiga ishonchini his qilishiga yordam berish uchun katta saʼy-harakatlarni amalga oshirdi.

Maʼlumki, ushbu sohadagi xalqaro standartlar korrupsiyaning oldini olish va unga qarshi kurashish boʻyicha chora-tadbirlar samaradorligini oshirish maqsadida quyidagi elementlarga qaratilgan:

  • Davlat xizmatchilari uchun qoʻshimcha cheklovlarni joriy etish;
  • Xususiy sektorda shaffoflikni oshirish, masalan, qimmatli qogʻozlarning haqiqiy egalarini/benefitsiarlarini aniqlash;
  • Korrupsiyaga qarshi kurashda moliyaviy nazorat boʻlinmalarining rolini kuchaytirish;
  • Korrupsiyaga oid huquqbuzarliklar uchun korporativ va jismoniy shaxslarning javobgarligini kuchaytirish;
  • Kollektiv choralar koʻrish tashabbuslarini qoʻllab-quvvatlash.

Yuqoridagi standartlarga muvofiq, 2017-yilda “Korrupsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi qonun qabul qilingandan soʻng Oʻzbekistonda davlat sektorida korrupsiyaning oldini olish borasidagi saʼy-harakatlar ikki baravar oshirildi va ushbu maqsadga erishish uchun xalqaro hamkorlik kengaytirildi. Prezident Shavkat Mirziyoyev 2016-yilda hokimiyatga kelganidan beri Oʻzbekiston iqtisodiyotini liberallashtirish va korrupsiyaning oldini olish choralarini koʻrdi.

Prezident Shavkat Mirziyoyev iqtisodiyotni liberallashtirishga kirishdi, bu esa xalqaro hamjamiyatdan katta sarmoyalar jalb etish va Oʻzbekistonning faol iqtisodiy oʻsishiga xizmat qildi. Xususan, Prezidentning 2017-yildagi qarori bilan valyutani erkin sotib olish va sotishga ruxsat berish hamda valyuta konvertatsiyasi kurslarini belgilashning xalqaro mexanizmlarini qoʻllash orqali yashirin iqtisodiyotga qarshi kurashish choralari koʻrildi. Ushbu farmon oʻnlab yillar davomida mavjud boʻlgan “qora bozor”ni yoʻq qildi, unda haqiqiy va rasmiy konvertatsiya kurslari oʻrtasidagi farq taxminan 50% ni tashkil etgan.

2020-yilda Prezident Shavkat Mirziyoyevning 6013-sonli farmoni bilan Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi tashkil etildi, shuningdek davlat xaridlari boʻyicha majburiy onlayn platforma ishga tushirildi. Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligining vazifalari qatoriga korrupsiyani oʻrganish, fuqarolik jamiyati bilan oʻzaro hamkorlik va shaffoflikni oshirish kiradi.

Korrupsiya uchun hukumat amaldorlarining hibsga olinish va jinoiy javobgarlikka tortilishlar soni koʻpaydi. Bosh prokuratura maʼlumotlariga koʻra, masalan, 2022-yilda davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari xodimlariga nisbatan jami 3116 ta sudlov hukmi chiqarilgan boʻlib, shundan 110 tasi respublika boshqarmalari, 264 tasi viloyat boshqarmalari va 2742 tasi shahar va tumanlar davlat idoralari mansabdor shaxslaridir. Bu ishlarning aksariyati davlat mablagʻlarini oʻzlashtirish (2103), mansab vakolatini suiisteʼmol qilish (265), firibgarlik (243) va pora olish (169) bilan bogʻliq.

Oʻzbekistonda korrupsiyaga qarshi kurash davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biriga aylandi. Buni soʻnggi yillarda korrupsiyaning oldini olishga qaratilgan maʼmuriy islohotlar misolida mazkur sohada qabul qilingan konseptual meʼyoriy hujjatlar asosida baholash mumkin. Mamlakatda korrupsiyaga qarshi kurashning samarali mexanizmi, jumladan, huquqiy baza va institutsional asos yaratilgan. Davlat va jamiyat qurilishining barcha tarmoqlarida korrupsiyaga qarshi kurashishga qaratilgan 70 dan ortiq meʼyoriy-huquqiy hujjatlar mazkur islohotlarni amalga oshirishda mustahkam asos boʻldi.

Albatta, 2017-yilda qabul qilingan “Korrupsiyaga qarshi kurash toʻgʻrisida”gi qonun Oʻzbekistonda korrupsiyaga qarshi kurashning asosiy huquqiy asosi hisoblanadi. Qonun davlat xizmatchilaridan bevosita yoki bilvosita ishtirok etishi mumkin boʻlgan korrupsiyaga oid huquqbuzarliklar toʻgʻrisida oʻz rahbarlariga maʼlum qilishni talab qiladi va korporativ maʼlumot beruvchilarni himoya qilishga qaratilgan. Bundan tashqari, qonun ommaviy axborot vositalariga davlat organlaridan korrupsiyaga oid jinoyatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni soʻrash huquqini beradi. Shuningdek, qonunda vazirliklar va boshqa davlat organlari tomonidan ishlab chiqilayotgan normativ-huquqiy hujjatlarning korrupsiya uchun yangi imkoniyatlar yaratmasligini taʼminlash maqsadida ekspertizadan oʻtkazish majburiy tartibda belgilandi.

Davlat xaridlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar www.d.xarid.uz saytida joylashtiriladi. Ochiq maʼlumotlar portali (data.gov.uz), yuridik shaxslar va tijorat tashkilotlarining roʻyxatga olingan maʼlumotlar bazasi (my.gov.uz) va boshqa platformalar bugungi kunda ochiqlik va oshkoralik, jamoatchilik nazorati tamoyillarini taʼminlashda muhim ahamiyat kasb etmoqda, bular korrupsiyaga qarshi kurashish va oldini olishning eng samarali vositalaridir. Litsenziyalash va ruxsat berish tartib-taomillari ham tubdan takomillashtirildi, bu esa tadbirkorlik va investitsiya muhitini tubdan yaxshilash, ortiqcha byurokratik toʻsiqlar va eskirgan meʼyoriy hujjatlarni bartaraf etish imkonini berdi.

Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari maʼlumotlari Milliy bazasiga muvofiq, korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi boshqa muhim qonun hujjatlariga quyidagilar kiradi:

  • Konstitutsiya (2023-yil may oyida kiritilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar bilan)
  • Jinoyat kodeksi
  • “Davlat xizmati toʻgʻrisida”gi qonun
  • “Davlat xaridlari toʻgʻrisida”gi qonun
  • “Davlat-xususiy sheriklik toʻgʻrisida”gi qonun
  • Yuridik yordam toʻgʻrisidagi axborotni tarqatish va undan foydalanishni taʼminlash toʻgʻrisidagi qonun
  • Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari faoliyatining ochiqligi toʻgʻrisidagi qonun
  • Elektron hukumat toʻgʻrisidagi qonun
  • “Jamoatchilik nazorati toʻgʻrisida”gi qonun
  • Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmga va ommaviy axborot vositalarining tarqalishini moliyalashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisidagi qonun (oxirgi oʻzgartirishlar 2019-yil yanvarda kiritilgan) — jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashishning huquqiy asoslarini taqdim etadi.

2022-yilda kuchga kirgan “Davlat xizmati toʻgʻrisida”gi qonunga koʻra, davlat xizmatchilariga sovgʻalar qabul qilish, tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanish, xorijiy banklarda hisob raqamlarini ochish va chet elda koʻchmas mulk sotib olish taqiqlanadi. Shuningdek, davlat xizmatchilarining mol-mulki va daromadlarini majburiy deklaratsiya qilish tizimi joriy etilgan.

2017-yilda qabul qilingan “Korrupsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi qonunning 7-moddasiga muvofiq “Korrupsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi qonunni amalga oshirish uchun masʼul boʻlgan davlat organlariga 2020-yilda tashkil etilgan Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi, Bosh prokuratura, Davlat xavfsizlik xizmati, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirliklari, Ichki ishlar vazirligi, Adliya vazirligi va Bosh prokuratura huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti kiradi.

Shuningdek, Korrupsiyaga qarshi kurash boʻyicha Milliy kengash va uning hududiy organlari mavjud boʻlib, ular barcha tegishli institutlarning saʼy-harakatlarini muvofiqlashtirish va korrupsiyaga qarshi kurash boʻyicha davlat dasturlarini ishlab chiqish uchun moʻljallangan. Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi Kengashning ishchi organi vazifasini bajaradi, unga Senat Raisi rahbarlik qiladi. Agentlik davlat organlaridan ularning davlat mablagʻlarini sarflash, davlat mulkini sotish va davlat xaridlari, shuningdek, investitsiya loyihalari va davlat dasturlarini amalga oshirish toʻgʻrisidagi hujjatlarni soʻrab olish imkonini beruvchi profilaktika mandatiga (vakolatlariga) ega. Shuningdek, u fuqarolar va yuridik shaxslarning korrupsiyaga oid masalalar boʻyicha murojaatlarini koʻrib chiqishi va korrupsiyaga oid huquqbuzarliklar boʻyicha maʼmuriy ish oʻtkazishi, natijalarini esa keyinchalik huquqni muhofaza qiluvchi organlarga yuborishi mumkin.

Oʻzbekiston Birlashgan Millatlar Tashkilotining Korrupsiyaga qarshi konvensiyasi (UNCAC) hamda IHTT ning Sharqiy Yevropa va Markaziy Osiyo uchun Korrupsiyaga qarshi kurash tarmogʻi (KQT) doirasidagi asosiy submintaqaviy tashabbus boʻlgan Korrupsiyaga qarshi kurash boʻyicha Istanbul harakat rejasining aʼzosi hisoblanadi. Oʻzbekiston yaqinda Korrupsiyaga qarshi kurash boʻyicha huquqni muhofaza qilish organlarining Global operativ tarmogʻiga aʼzo boʻldi.

Taʼkidlash joizki, Oʻzbekistonda har bir meʼyoriy-huquqiy hujjat “korrupsiyadan holi qonunchilik” tamoyili asosida ishlab chiqilib, korrupsiyaga qarshi kurashish amaliyotida tizimli profilaktika chora-tadbirlari kuchaytirilib, fuqarolik jamiyati institutlari bilan oʻzaro hamkorlik mexanizmlarini yaratish orqali jamoatchilik nazorati taʼminlanmoqda.

Qayd etilgan va boshqa chora-tadbirlar mamlakatimizda korrupsiyaga qarshi kurashni yaxshilashga xizmat qildi. Buni mamlakatimizning xalqaro reytinglardagi oʻrni yaxshilangani ham tasdiqlaydi. Xalqaro boshqaruv koʻrsatkichlariga koʻra, Oʻzbekiston soʻnggi yillarda korrupsiyaga qarshi kurashni yaxshilagan. Soʻnggi yillarda mamlakatimiz Transparency Internationalʼs Corruption Perceptions Index (CPI) reytingida oʻz oʻrnini 42 pogʻonaga yaxshilagan. Birgina 2023-yilning oʻzida mamlakat oʻz reytingini 5 pogʻonaga yaxshiladi.

Xulosa qilib aytganda, Oʻzbekistonda korrupsiyaga qarshi kurashishning samarali moliyaviy, huquqiy va institutsional mexanizmlarini yaratish yoʻli oʻz samarasini berdi desak boʻladi. Ammo shuni taʼkidlash kerakki, korrupsiyaga qarshi kurash faqat bir necha yillik vazifa emas. Bu toʻxtovsiz jarayondir va Oʻzbekiston hukumati bu boradagi xalqaro standartlarga muvofiq korrupsiyaga qarshi islohotlarning muvaffaqiyatini taʼminlash boʻyicha yangi qadamlarni qoʻyishga intilmoqda.

 


9
Похожие новости